تحلیل کارکردهای بلاغی در نثر ِاخلاق محسنی
کلمات کلیدی:
Keywords: Akhlaq-e Mohseni; Rhetorical Functions; Rhetoric; Persian Didactic Prose; Waiz Kashifiچکیده
تحلیل کارکردهای بلاغی متن به تبیین جنبه‌های هنری شعر و نثر در آثار ادبی می‌پردازد. هدف این تحقیق واکاوی تحلیلی کارکردهای بلاغی در نثر اخلاق محسنیِ واعظِ کاشفی است. این اثر فارسی نمونۀ برجسته، در ادبیات تعلیمی به‌شمار می‌آید. اخلاق محسنی افزون بر جنبۀ اقناعی، واجد جنبه‌های بلاغی کلامی نیز هست و بر مخاطبان خود بیشترین تأثیر را می‌گذارد. این اثر در چهل باب با موضوعاتی، چون شُکر، توکل، جد و جهد، رضا، خدمت به خَلق و... برای تعلیم شاهان نگارش یافته، نثر آن روان و یکدست می‌باشد و رگههای از نظمِ موزون نیز در بطن آن دیده می‌شود؛ ازین‌رو اثرِ مناسبی برای تحلیل زیبایی¬شناختی به‌شمار می‌رود. روش تحقیق در این جُستار توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر رویکرد نقد بلاغی است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که کاشفی با بهره‌گیری هنرمندانه از شگردها و ظرفیت‌های بلاغی، کلام خویش را هنری‌تر ساخته است. هم‌چنین، کارکردهای بلاغی چون تضاد، تلمیح، استعاره و تشبیه بیشترین بسامد را دارند و در کنار دیگر ظرفیت‌های بلاغی، موجب غنا، تأثیرگذاری و زیبایی نثر اخلاق محسنی شده اند.
